Tết Trung Thu, hay còn được gọi là Tết Đoàn Viên tại Việt Nam, là một ngày lễ truyền thống quan trọng ở nhiều quốc gia Châu Á. Tại Nhật Bản, ngày lễ này mang tên Tsukimi hay Otsukimi, có nghĩa là “ngắm trăng”, diễn ra vào rằm tháng 8 âm lịch (thường vào tháng 9-10 dương lịch). Bánh trung thu Nhật Bản – Tsukimi Dango – đóng vai trò trung tâm trong các hoạt động văn hóa đặc sắc này.
Nguồn Gốc Lễ Hội Ngắm Trăng và Bánh Trung Thu Nhật Bản
Theo truyền thuyết, Otsukimi, lễ hội ngắm trăng của Nhật Bản, có nguồn gốc từ Trung Quốc và du nhập đến Nhật vào thời kỳ Nara (710 – 794). Tuy nhiên, phải đến thời Heian (794 – 1185), lễ hội này mới thực sự được biết đến rộng rãi, dù ban đầu chủ yếu chỉ giới quý tộc mới tổ chức vui chơi trong ngày Otsukimi. Đây là thời điểm mà các buổi yến tiệc ngắm trăng thơ mộng diễn ra, nơi thơ ca và âm nhạc hòa quyện dưới ánh trăng rằm.
Mãi đến thời Edo (1603 – 1868), Tết Trung Thu mới thật sự lan tỏa trên toàn quốc. Người dân tụ tập ăn uống, ca hát, nhảy múa và cầu nguyện cho một mùa màng bội thu. Sự phát triển kinh tế và văn hóa đã mang lại nhiều thay đổi, nhưng người Nhật vẫn gìn giữ lễ hội dân gian truyền thống này, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với thời điểm hiện tại. Ngày nay, vào ngày Tết Trung Thu, các gia đình sẽ quây quần bên nhau, cùng trò chuyện, thưởng thức những chiếc bánh dango truyền thống và trà nóng, vui vẻ ngắm trăng. Nhiều người còn chọn hình thức ngắm trăng trên thuyền tại những con sông thơ mộng, mang lại trải nghiệm độc đáo cho lễ hội.
Câu Chuyện Thỏ Ngọc và Sự Ra Đời của Bánh Dango
Nếu người Việt Nam tưởng tượng trên cung trăng có cây đa, chú Cuội và chị Hằng, thì người Nhật Bản lại tin rằng có một chú thỏ đang sinh sống trên vương quốc của thần Mặt trăng và đến đêm Otsukimi lại giã bột làm bánh dầy mochi. Liên tưởng về một chú thỏ đang ngồi ăn bánh dango cũng xuất hiện ở nhiều địa phương trên nước Nhật, trở thành một biểu tượng quen thuộc trong mùa bánh trung thu Nhật Bản.
Thỏ ngọc trên cung trăng giã bột làm bánh
Câu chuyện thỏ ngọc bắt nguồn từ một truyền thuyết của người Ấn Độ, kể về ba loài vật: cáo, khỉ và thỏ được Thượng đế giao nhiệm vụ tìm kiếm thức ăn để biếu cho ông lão nghèo khó. Khỉ trèo cây hái trái ngon, cáo tìm đồ cúng vái từ các ngôi mộ. Riêng thỏ, không tìm được gì, đã lao mình vào đống lửa để hiến tặng thân mình làm thức ăn cho ông lão. Cảm động trước tấm lòng của thỏ ngọc, Thượng đế đã rước thỏ lên cung trăng và tôn vinh trước muôn loài.
Từ đó, hình ảnh thỏ ngọc gắn liền với Tết Trung thu Nhật Bản. Trong các mâm cúng dâng lên tổ tiên, hình tượng chú thỏ trắng với viền đỏ thường được đặt cạnh những chiếc bánh trung thu truyền thống Nhật Bản, tượng trưng cho sự hy sinh và lòng nhân ái. Câu chuyện này không chỉ là một phần của văn hóa dân gian mà còn là bài học ý nghĩa về tình yêu thương và sẻ chia.
Tết Trung Thu Nhật Bản: Lễ Hội Hai Lần Ngắm Trăng
Một điểm khác biệt khá thú vị của Tết Trung Thu tại xứ Phù Tang là người Nhật tổ chức lễ hội này hai lần một năm, không giống như các quốc gia Châu Á khác thường chỉ tổ chức một lần vào rằm tháng 8 âm lịch. Điều này thể hiện sự trân trọng đặc biệt của họ đối với vẻ đẹp của mặt trăng.
Lần đầu tiên diễn ra vào ngày trăng tròn của mùa thu (rằm tháng 8 âm lịch, tức 15/8 âm lịch), được người Nhật gọi là Zyuyoga. Đây là ngày mà trăng tròn sáng nhất, được người Nhật yêu thích nhất, và mọi người cùng nhau thưởng thức bánh Tsukimi Dango dưới ánh trăng viên mãn. Ngoài ngày Zyuyoga, người Nhật còn tổ chức Otsukimi lần thứ hai vào khoảng một tháng sau – ngày 13/9 âm lịch. Đêm 13 này còn được gọi là “trăng sau” hoặc “trăng mười ba đêm”.
Người Nhật quan niệm rằng, nếu đã ngắm trăng vào ngày 15 thì nhất định phải ngắm trăng vào ngày 13. Bởi vì khi chỉ ngắm trăng ngày 15 mà bỏ qua ngày 13 sẽ gặp những điều xui xẻo, không may, và điều kiêng kỵ này trong tiếng Nhật gọi là “Kaka-tsukimi”. Đây cũng là một nét khác biệt độc đáo của ngày Tết Trung Thu ở Nhật Bản so với các nước Đông Á trong khu vực, nhấn mạnh ý nghĩa trọn vẹn của việc thưởng nguyệt.
Văn Hóa Thưởng Nguyệt và Bánh Trung Thu Nhật Bản
Việc đón Tết Trung Thu theo phong cách Nhật Bản mang đậm tính thẩm mỹ và sự kết nối với thiên nhiên. Các hoạt động trong dịp này không chỉ là truyền thống mà còn là cách để người dân thể hiện lòng biết ơn và cầu mong những điều tốt lành.
Nơi Ngắm Trăng và Không Gian Thưởng Thức Bánh Dango
Vào ngày Tết Trung Thu, người Nhật thường chọn những nơi thoáng đãng để ngắm trăng một cách trọn vẹn nhất. Đó có thể là trong phòng bên cạnh cửa sổ lớn, trong khu vườn truyền thống, ở hiên nhà (engawa) hay bất kỳ nơi nào có tầm nhìn tốt. Việc lựa chọn một không gian lý tưởng, không bị che chắn, là yếu tố quan trọng để thưởng thức vẻ đẹp của đêm trăng một cách hoàn hảo. Điều này tạo nên một không khí tĩnh lặng, thi vị, rất đặc trưng của văn hóa Nhật.
Gia đình ngắm trăng trong vườn truyền thống Nhật Bản
Bánh Tsukimi Dango: Biểu Tượng Ẩm Thực Mùa Thu Nhật Bản
Nhắc đến Tết Trung Thu, người Việt Nam sẽ nghĩ ngay đến những chiếc bánh nướng, bánh dẻo truyền thống. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về Nhật Bản, vào ngày lễ Otsukimi, bạn sẽ cảm thấy có chút thân quen với loại bánh trung thu Nhật Bản đặc trưng – Tsukimi-dango. Đây là tên gọi của bánh trung thu Nhật Bản (thường được gọi tắt là dango), một loại bánh truyền thống được bày ra vào đúng ngày rằm tháng 8 âm lịch. Việc dâng cúng loại bánh dango này với mục đích chính là để dâng lên thần linh, tổ tiên cầu mong cho mùa màng bội thu. Người Nhật còn quan niệm rằng chúng sẽ giúp bạn trở nên khỏe mạnh và hạnh phúc hơn.
Những chiếc Tsukimi Dango tròn trịa xếp chồng lên nhau
Cách làm bánh Tsukimi-dango khá đơn giản, tương tự cách làm bánh trôi nước ở Việt Nam, chỉ khác về nguyên liệu. Để làm bánh Dango, người ta thường sử dụng bột Shiratama pha với bột Joushinko nên tạo ra chiếc bánh có độ cứng vừa, dai, dẻo. Về số lượng, vào đêm 15, người Nhật thường xếp khoảng 15 viên bánh dango lên đĩa để cúng, tượng trưng cho 15 đêm trăng tròn. Tuy nhiên, tùy theo năm thường hay năm nhuận mà cũng có người chọn số bánh bằng số đêm trăng tròn trong năm là 12 hoặc 13 viên, hoặc là 5 viên. Vào đêm 13/9, số bánh cúng thường là 13 hoặc 3 viên. Sau khi cúng, bánh trung thu Nhật Bản này được đem nướng sơ cho hơi giòn, quét mật đường lên, ăn kèm với bột đậu nành Kinanko hay đậu đỏ, nhấm nháp với trà xanh ấm nóng.
Vật Trang Trí và Bánh Trái Kèm Theo trong Lễ Hội Ngắm Trăng
Vật trang trí phổ biến nhất trong lễ hội Otsukimi chính là cỏ lau (Susuki), một trong bảy loại cỏ nổi tiếng của mùa thu Nhật Bản. Từ xưa, cỏ lau được xem như là hiện thân của thần Mặt Trăng, đem đến sự sung túc cho gia đình và giúp mùa màng bội thu. Ngoài ra, cũng có nơi cho rằng hình dáng chĩa nhọn của sợi cỏ lau có khả năng xua đuổi ma quỷ. Vì vậy, cỏ lau cũng thường được đem treo trước cửa nhà, tạo nên một cảnh quan đặc trưng cho lễ hội.
Cỏ lau Susuki trang trí cùng bánh Tsukimi Dango
Ngoài cỏ lau, vật trang trí khác thường thấy là 6 loại cỏ mùa thu còn lại gồm có hồ chi (Hagi), sắn dây rừng (Kuzu), hoa nữ lang (Ominaeshi), trạch lan (Fujibakama), cát cánh (Kikyo) và cẩm chướng (Nadeshiko), cùng nhiều loại hoa dại khác. Những loại thực vật này không chỉ làm đẹp không gian mà còn mang ý nghĩa về sự thịnh vượng và may mắn.
Giống như tên gọi khác của đêm 15 là “Imomeigetsu” (trăng mùa khoai), Otsukimi còn được xem là lễ cầu chúc cho mùa thu hoạch khoai các loại. Do đó, vào đêm này, cũng có thể cúng khoai tây lẫn khoai môn. Còn đồ cúng thích hợp của đêm 13 là lê và đậu các loại. Việc cúng các loại rau quả khác mà tự tay trồng còn mang ý nghĩa cảm tạ thần linh đã mang đến những vụ mùa tươi tốt. Tùy theo từng địa phương mà các loại rau quả này sẽ khác nhau. Đặc biệt, người Nhật tin rằng nếu cúng những loại trái cây như nho thì điều ước sẽ dễ thành hiện thực, làm tăng thêm sự phong phú cho mâm cúng cùng với bánh trung thu Nhật Bản.
Các Hoạt Động Đặc Sắc Trong Tết Trung Thu Nhật Bản
Lễ hội ngắm trăng ở Nhật Bản không chỉ xoay quanh việc thưởng thức bánh dango mà còn bao gồm nhiều hoạt động văn hóa ý nghĩa khác, tạo nên một bức tranh đa sắc về truyền thống.
Nghi Thức Cúng Thần Mặt Trăng: Lòng Biết Ơn và Gắn Kết
Vào ngày rằm tháng 8 hay 13/09 âm lịch hằng năm, người dân Nhật Bản sẽ bày biện bánh Tsukimi Dango trên một mâm lớn. Việc bày trí này cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kỳ công do phải sắp xếp sao cho chúng tựa hình chiếc tháp vững chãi. Người ta sẽ đặt đĩa bánh lên bàn và chậu cỏ lau (Susuki) – loài cây quen thuộc vào mùa thu Nhật Bản – lên cùng một mâm. Sau đó mang chúng ra giữa sân đối với những gia đình ở đồng quê hoặc mang ra nơi có ánh trăng nếu bạn sống ở khu vực thành thị. Kết thúc thời gian cúng trăng, mọi người sẽ cùng nhau ăn bánh trung thu Nhật Bản, uống trà và kể về những sự kiện đã qua. Đây được xem là truyền thống hết sức đặc sắc trong văn hóa Nhật Bản và được lưu truyền đến tận ngày nay, thể hiện sự biết ơn đối với thiên nhiên và gắn kết gia đình.
Mâm cúng Tsukimi Dango và cỏ lau dưới ánh trăng
Rước Đèn Cá Chép: Biểu Tượng Của Sức Mạnh và Kiên Cường
Cũng giống như các trẻ em ở Việt Nam, thì trẻ em ở Nhật Bản cũng rước đèn vào dịp Trung Thu. Tuy nhiên, khác những chiếc lồng đèn ngôi sao truyền thống ở Việt Nam, các trẻ ở xứ Phù Tang lại chơi rước đèn cá chép. Điều này mang một ý nghĩa sâu sắc trong văn hóa Nhật.
Trẻ em Nhật Bản rước đèn cá chép dưới ánh trăng
Theo quan niệm của Nhật Bản, cá chép là hiện thân cho lòng can đảm và sự mạnh mẽ bất diệt. Cá chép được xem là biểu tượng của võ sĩ Samurai vì nó dám lội ngược dòng thác nước, chịu bao nhiêu khó khăn để có được thành quả tốt đẹp, được người Nhật vô cùng thán phục. Hoạt động rước đèn cá chép không chỉ mang lại niềm vui cho trẻ thơ mà còn giáo dục chúng về tinh thần kiên cường và vượt khó.
Thắp Hương và Cầu Nguyện Tại Đền Thờ
Trong thời gian Tết Trung Thu ở Nhật Bản, các địa điểm đền thờ sẽ là nơi nổi tiếng nhất để mọi người tụ tập. Hầu như tất cả mọi người, đặc biệt là phụ nữ, ai cũng diện một kimono truyền thống dân tộc để đến một ngôi đền, dâng hương cùng với cả gia đình họ. Việc thắp hương không chỉ là hành động cầu nguyện cho hạnh phúc, sức khỏe mà còn là cách để tưởng nhớ tổ tiên và những người đã khuất.
Hầu hết các đền thờ tại Nhật Bản đều có tổ chức trình diễn những bài hát, những giai điệu múa truyền thống. Ở một số nơi tại Nhật còn tổ chức hẳn một cuộc diễu hành thật lớn và hoành tráng. Mọi người sẽ được cùng nhau xem múa lân ở mọi nơi, nhất là ở Chinatown – nằm ở Kobe và Yokohama, nơi có cộng đồng người Hoa lớn và mang đậm sắc màu lễ hội Châu Á.
Trải Nghiệm Lễ Hội Trung Thu và Bánh Trung Thu Nhật Bản Hiện Đại
Lễ hội Trung Thu tại Nhật Bản được tổ chức rất quy mô và rực rỡ tại các thành phố lớn như Tokyo, Kyoto, Osaka, Yokohama và Kobe. Tại đây, du khách có thể tham gia các hoạt động như: xem diễu hành, ngắm trăng, ăn uống và chơi game truyền thống. Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại đã làm cho lễ hội này ngày càng được yêu thích.
Một trong những lễ hội Trung Thu lớn nhất tại Nhật Bản là lễ hội Tsukimi ở Mukojima-Hyakkaen Gardens (Tokyo), nơi có hàng nghìn người đến tham dự mỗi năm để chiêm ngưỡng cảnh vật thiên nhiên tuyệt đẹp và đồng thời thưởng thức các loại bánh truyền thống Nhật Bản. Đặc biệt, sự xuất hiện của các nhân vật anime và manga đã làm cho lễ hội này trở nên thú vị và hấp dẫn hơn đối với giới trẻ. Một trong những lễ hội Trung Thu được tổ chức rất phổ biến tại Nhật Bản là lễ hội Tsukimi Bon Odori, diễn ra vào tháng 9 tại khu phố Asakusa thuộc Tokyo. Lễ hội này được tổ chức với mục đích gây quỹ từ thiện và có các hoạt động như diễu hành, múa yosakoi và múa Bon Odori, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Những Điểm Đến Thú Vị để Tham Quan Trong Lễ Hội Ngắm Trăng
Nếu bạn muốn trải nghiệm lễ hội Trung Thu tại Nhật Bản và thưởng thức các loại bánh trung thu Nhật Bản đặc sắc, có rất nhiều địa điểm thú vị để tham quan. Dưới đây là một số địa điểm bạn có thể ghé thăm để hòa mình vào không khí Otsukimi:
- Mukojima-Hyakkaen Gardens (Tokyo): Một khu vườn Edo truyền thống, nổi tiếng với cảnh quan thanh bình và các buổi ngắm trăng đặc biệt.
- Kameido Tenjin Shrine (Tokyo): Ngôi đền có kiến trúc đẹp, thường tổ chức các sự kiện văn hóa vào dịp lễ hội.
- Kiyomizu-dera Temple (Kyoto): Ngôi chùa cổ kính với tầm nhìn tuyệt đẹp ra thành phố, là nơi lý tưởng để chiêm ngưỡng ánh trăng thu.
- Hikawa Shrine (Saitama): Một trong những ngôi đền lâu đời nhất ở vùng Kanto, nơi diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống.
- Sankeien Garden (Yokohama): Khu vườn truyền thống rộng lớn, nơi du khách có thể tận hưởng không gian yên bình và các hoạt động văn hóa.
Tại các địa điểm này, bạn không chỉ chiêm ngưỡng cảnh vật thiên nhiên tuyệt đẹp và thưởng thức các món bánh truyền thống mà còn tham gia các hoạt động truyền thống đặc sắc của lễ hội Trung Thu, hiểu sâu hơn về văn hóa Nhật Bản.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs) về Bánh Trung Thu Nhật Bản và Lễ Tsukimi
- Tsukimi là gì và nó khác gì với Tết Trung Thu ở các nước khác?
Tsukimi hay Otsukimi là lễ hội ngắm trăng truyền thống của Nhật Bản. Điểm khác biệt chính là việc tổ chức hai lần trong năm (15/8 và 13/9 âm lịch) và các món ăn truyền thống như Tsukimi Dango thay vì bánh nướng, bánh dẻo như Việt Nam. - Bánh trung thu Nhật Bản được gọi là gì và có đặc điểm gì?
Bánh trung thu Nhật Bản chủ yếu được gọi là Tsukimi Dango. Đây là những viên bánh làm từ bột gạo nếp, có hình tròn, trắng mịn, tượng trưng cho mặt trăng tròn đầy. Chúng thường được xếp thành hình tháp để cúng và ăn kèm với bột đậu nành Kinanko hoặc mật đường. - Tại sao người Nhật lại tổ chức lễ ngắm trăng hai lần?
Việc tổ chức hai lần vào ngày 15/8 và 13/9 âm lịch là một truyền thống độc đáo. Người Nhật quan niệm rằng nếu chỉ ngắm trăng vào ngày 15 mà bỏ qua ngày 13 sẽ gặp xui xẻo (Kaka-tsukimi), do đó, việc thưởng nguyệt cả hai đêm mới thể hiện sự trọn vẹn và may mắn. - Hình ảnh thỏ ngọc có ý nghĩa gì trong Tết Trung Thu Nhật Bản?
Hình ảnh thỏ ngọc giã bột làm bánh dầy mochi trên cung trăng là một truyền thuyết phổ biến ở Nhật Bản. Nó tượng trưng cho sự hy sinh, lòng nhân ái và sự chăm chỉ, gắn liền với các loại bánh truyền thống được thưởng thức trong lễ hội. - Ngoài bánh Tsukimi Dango, người Nhật còn cúng những món gì khác trong lễ hội này?
Bên cạnh Tsukimi Dango, người Nhật còn cúng cỏ lau (Susuki) làm vật trang trí, tượng trưng cho thần Mặt Trăng và mùa màng bội thu. Các loại rau củ như khoai tây, khoai môn vào đêm 15/8 và lê, đậu các loại vào đêm 13/9 cũng được dâng cúng để cầu nguyện cho vụ mùa tươi tốt và lòng biết ơn. - Lễ hội Tsukimi hiện đại có những hoạt động gì đặc sắc?
Trong lễ hội Tsukimi hiện đại, ngoài việc ngắm trăng và thưởng thức bánh trung thu Nhật Bản tại nhà, người dân và du khách còn tham gia các hoạt động diễu hành, múa hát truyền thống tại các đền thờ và khu vườn lớn. Sự kết hợp với các yếu tố văn hóa pop như anime, manga cũng làm lễ hội thêm phần hấp dẫn đối với giới trẻ.
Dù Tết Trung Thu là một ngày lễ được tổ chức ở nhiều quốc gia châu Á, tuy nhiên, cách tổ chức và các hoạt động liên quan đến lễ hội này lại khác nhau. Ví dụ, trong khi người Việt Nam thường sử dụng lồng đèn bằng giấy để trang trí cho ngôi nhà và đường phố, người Nhật lại dùng cây susuki để tạo ra bóng cảnh trên mặt đất.
Ngoài ra, thức ăn truyền thống của Tết Trung Thu cũng có sự khác biệt. Trong khi người Việt Nam mình ưa thích các món bánh trôi, bánh nướng và bánh đậu xanh, người Nhật lại ăn Tsukimi Dango – một loại bánh gạo nếp dẻo được cuộn thành hình tròn và phủ đường, hay ăn kèm với bột đậu nành.
Tết Trung Thu Nhật Bản là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng nhất của người dân Nhật Bản. Với sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, lễ hội này đã trở thành một sự kiện rất phổ biến và được yêu thích bởi nhiều người. Chúng ta đã tìm hiểu qua các nét đặc trưng, thức ăn truyền thống như bánh trung thu Nhật Bản, hoạt động truyền thống, cách tổ chức lễ hội tại các thành phố lớn và những điểm đến thú vị để tham quan trong lễ hội này. Hy vọng bài viết này sẽ giúp ích cho bạn trong việc tìm hiểu về bánh trung thu Nhật Bản và lễ hội Tsukimi tại xứ sở hoa anh đào. Đừng quên ghé thăm Khiết Minh Bakery để khám phá thêm nhiều hương vị bánh độc đáo khác nhé!
