Mâm cúng Tết Đoan Ngọ đã được chuẩn bị cho lễ cúng mùng 5 tháng 5 Âm lịch hàng năm. Được biết đây là một trong những nghi thức truyền thống mang nhiều ý nghĩa quan trọng trong văn hóa của các nước Á Đông. Tuy nhiên bài cùng mùng 5 tháng 5 như thế nào mới trọn vẹn ý nghĩa và thể hiện đầy đủ nhất. Những chia sẻ bài viết sau sẽ giúp bạn tìm hiểu cụ thể về bài cúng và các thông tin liên quan khác.
Tìm hiểu mùng 5 tháng 5 âm lịch là ngày gì?
Mùng 5 tháng 5 là ngày Tết Đoan Ngọ có nguồn gốc từ Trung Hoa hay còn được gọi là Tết Đoan Đương, Tết Trùng Ngũ hay Tết Trùng Nhĩ. Vì ngày này được diễn ra vào mùng 5 tháng 5 Âm lịch nên người Việt thường gọi là lễ cúng mùng 5/5. Đây cũng chính là một trong những ngày Tết quan trọng và chỉ đứng sau Tết Nguyên Đán.
Trong tiếng Hán, Đoan có nghĩa là mở đầu, còn “Ngọ” chỉ khoảng thời gian từ 11h – 13h chiều. Đây cũng chính là thời điểm mà dương khí đạt đỉnh cao ở trong ngày, đặc biệt là vào ngày mùng 5/5 Âm lịch – ngày được xem là nóng bức nhất ở trong năm. Tết Đoan Ngọ được gắn liền với quan niệm xua đuổi sâu bọ, bệnh tật và bảo vệ sức khỏe.
Nguồn gốc ngày 5/5 theo văn hóa Trung Quốc
Ngày Tết Đoan Ngọ chính thức du nhập vào văn hóa Việt Nam từ lâu đời. Theo truyền thống Trung Quốc ngày này có liên quan đến đại thi hào Khuất Nguyên của nước Sở. Người đã tự vẫn ở trên sông Mịch La vào ngày 5/5 âm lịch. Điều này đã khiến cho dân chúng ném bánh tro xuống sống để ngăn cá tôm ăn thi thể của ông, từ đó đã hình thành nên tục lệ cúng tế và ăn bánh tro.
Nguồn gốc 5/5 theo văn hóa Việt Nam
Ở Việt Nam, ngày Tết Đoan Ngọ không chỉ liên quan đến Khuất Nguyên mà còn được gắn liền với truyền thuyết về vị thần nông nghiệp. Vị thần này đã giúp cho người dân diệt trừ sâu bọ phá hoại mùa màng. Chính vì thế mà ngày Tết Đoan Ngọ còn được biết đến với tên gọi là “ tết sâu bọ” Với ý nghĩa là tiêu diệt sâu bọ và sâu bọ hại mùa màng cầu mong cho sức khỏe, mùa màng năng suất và có được cuộc sống sung túc, bình an.
Nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ được diễn ra như thế nào?
Tết Đoan Ngọ được biết đến là một lễ Tết Truyền thống của người Việt. Vào ngày này thường các gia đình sẽ chuẩn bị mâm lễ để cúng ông bà tổ tiên, thần linh và tổ sư nghề nghiệp. Với mong muốn là cầu mong về sức khỏe, bình an và tiêu diệt vi khuẩn có hại trong cơ thể. Lễ vật thường được dùng để cúng sẽ bao gồm: hương, hoa, vàng mã, nước, rượu nếp, cơm nếp, các loại trái cây như hồng xiêm. mận, vải, dưa hấu, chuối,…
Thời gian thực hiện cúng Tết Đoan Ngọ
Thông thường lễ cúng Đoan Ngọ sẽ thường tổ chức vào buổi sáng, bưởi giờ Ngọ sẽ thường diễn ra từ 11h – 13h trưa. Thời điểm này có dương khí mạnh nhất theo như quan niệm trong dân gian. Đây cũng chính là khoảng thời gian mà sâu bọ sinh sôi mạnh mẽ nhất trong năm. Theo đó thời gian cúng Tết Đoan Ngọ chính xác dành cho năm 2025 đó là vào giờ Ngọ ngày 5/5/2025 Âm lịch.
Lễ cúng được thực hiện như thế nào?
Sau khi đã chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, gia chủ đốt 9 ngọn nến và thắp 9 nén nhang, quỳ lạy 9 lạy. Sau đó sẽ thực hiện bài cúng mùng 5 tháng 5 để cúng Tết Đoan Ngọ Ngoài việc phải cúng gia tiên, một số gia đình sẽ cúng thần linh, thổ công để cầu cho một mùa màng bội thu và gia đình bình an. Những người làm nghề cũng thường sẽ cúng tổ nghề trong ngày này để tôn vinh tổ sư.
Tham khảo mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở 3 miền
Bên cạnh việc chuẩn bị cho mình bài cúng mùng 5 tháng 5, bạn còn phải chuẩn bị cho mình mâm cúng tươm tất với đầy đủ lễ vật. Theo đó, ở mỗi một miền sẽ có phong tục và các món ăn khác nhau. Bạn có thể tham khảo một số các món có trên mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở 3 miền sau đây:
Mâm cúng miền Bắc
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở Miền Bắc sẽ bao gồm các món ăn đặc trưng như cơm rượu nếp cái hoa vàng, giúp diệt sâu bọ theo quan niệm dân gian. Bánh tro được làm từ gạo nếp ngâm với nước tro giúp hỗ trợ thanh lọc cơ thể. Bên cạnh đó, mâm cúng này thường có thêm các loại trái cây như mận, vải, dưa hấu,…Cùng với hương hoa, vàng mã để dâng cúng tổ tiên.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở miền Trung
Ở mâm cúng miền Trung ngoài những lễ vật phổ biến người dân sẽ bổ sung thêm cơm rượu lên men ở dạng miếng. Kèm theo đó là thịt vịt giúp giải nhiệt và bổ dưỡng. Đặc biệt là không thể thiếu được món chè kê – món chè đặc trưng của Quảng Nam thơm ngon ngọt bùi. Với các món ăn này sẽ thể hiện ý nghĩa cầu mong sức khỏe, xua đuổi đi tà khí và bảo vệ gia đình khỏi bệnh tật.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở miền Nam
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở miền Nam nổi bật với cơm rượu được vo viên ngâm với nước đường tạo nên một vị ngọt dễ ăn. Bên cạnh đó còn có bánh ú Bá Trạng cũng tương tự như bánh tro nhưng bánh này sẽ có nhân và kích thước lớn hơn. Kêts hợp cùng với chè trôi nước để thể hiện cho sự tròn đầy, may mắn. Người miền Nam sẽ thường lựa chọn vải thiều đẹp có nhiều lá để bày trí trên mâm cúng thể hiện sự thịnh vượng, trang trọng.
Bài cúng mùng 5 tháng 5 đầy đủ và trọn vẹn ý nghĩa
Dưới đây sẽ là bài cúng mùng 5 tháng 5 Tết Đoan Ngọ truyền thống được sử dụng từ ông cha ta đến nay. Bạn có thể tham khảo để cúng cho gia đình mình.
“Nam mô A Di Đà Phật!( 3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố mẹ còn sống thì thay bằng Tổ Khảo, Tổ Tỷ).
Tín chủ (chúng) con là: ……..
Ngụ tại: ……..
Hôm nay là ngày: ……..
Gặp tiết Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa quả, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại, cúi xin thương xót con cháu, giáng về linh sàng, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị vong linh, Tiền chủ, Hậu chủ ngụ trong nhà này, đất này, đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật!( 3 lần)”
Những tập tục truyền thống thường được diễn ra trong ngày Tết Đoan Ngọ
Bên cạnh lễ cúng tổ tiên và thần linh, ngày 5 tháng 5 âm lịch còn có thêm nhiều phong tục thú vị và mang nhiều ý nghĩa để bảo vệ sức khỏe. Đặc biệt là duy trì nòi giống và bày tỏ lòng tri ân với tổ nghề và với thiên nhiên.
Phong tục giết sâu bọ
Từ thời ông cha ta luôn tin rằng sâu bọ trong cơ thể sẽ sinh sôi mạnh vào ngày này. Chính vì thế để tiêu diệt sâu bọ người ta sẽ hay ăn rượu nếp, trái cây đầu mùa như vải, dưa hấu hay mận Hà Nội,…Đối với quan niệm thì các thực phẩm này sẽ khiến cho sâu bọ bị say và bị tiêu diệt.
Phong tục tắm nước lá mùi
Tắm nước lá mùi chính là phong tục phổ biến ở các vùng quê, người dân đã nấu nước với là mùi, tía tô, sả, kinh giới, lá tre,….để tắm. Nhằm thanh lọc cơ thể, sảng khoái tinh thần và phòng tránh cảm mạo.
Phong tục hái thuốc mồng năm
Theo như quan niệm trong dân gian thảo dược hái vào giờ Ngọ ngày mùng 5 tháng 5 sẽ có tính dược mạnh. Người dân thường hái các loại thuốc như ngải cứu, đinh lăng, tía tô, kinh giới,…phơi khô để dùng khi ốm đau. Bên cạnh, bó ngải cứu treo trước cửa nhà sẽ giúp xua khí độc và trừ tà hiệu quả.
Đeo bùa ngũ sắc
Phong tục đeo bùa ngũ sắc sẽ được áp dụng với trẻ em – được đựng vào túi vải có chứa hạt mùi, hồng hoàng, khế, ớt, na,…Với lá bùa này sẽ giúp bảo vệ trẻ em khỏi ma quỷ, rắn rết để mang đến may mắn và bảo vệ sức khỏe.
Phong tục nhuộm móng tay, móng chân
Thông thường vào ngày này người ta sẽ giã lá cây như lá móng rồi bộc lá vông buộc vào móng tay hoặc móng chân của trẻ. Buộc như vậy qua đêm sáng ngủ dậy là móng sẽ có màu đỏ đẹp mang ý nghĩa là trừ tà và bảo vệ trẻ những điều xấu.
Khảo cây để lấy quả
Người dân Việt ta thường luôn tin rằng cây cối có linh hồn. Nếu như cây ra quả chậm thì họ sẽ thực hiện nghi thức “ khảo cây”. Khi đó một người sẽ trèo lên cây và một người sẽ đứng ở gốc cây cầm dao chặt. Người ở trên cây xin và hứa cây sẽ ra quả nhiều hơn. Với phong tục này sẽ giúp cho cây được kích thích và phát triển nhờ vào việc tỉa cành và làm cỏ.
Phong tục dâng cúng hoa quả đầu mùa
Vào dịp Tết Đoan Ngọ người ta sẽ thường dâng lên tổ tiên các loại quả đầu mùa như nhãn, mít, mận, xôi, đỗ xanh,…Đây cũng là cơ hội để cho con cháu biếu tặng ông bà, thầy cô, cha mẹ,…Để thể hiện về lòng biết ơn sâu sắc và gắn kết với cộng đồng.
Kết Luận
Như vậy nội dung bài viết trên đã giúp bạn tìm hiểu chi tiết về bài cúng mùng 5 tháng 5 và những thông tin chi tiết về Tết Đoan Ngọ. Đây là ngày cúng đã có từ thời cha ông ta nên nó luôn thể hiện một ý nghĩa đặc biệt mà con cháu cần gìn giữ và lưu truyền. Hy vọng với những chia sẻ này đã giúp bạn có thêm nhiều thông tin hữu ích, thú vị.
